İsrail’in tarihçesi el koyduğu Filistinlilerin evlerinde gizli

İsrail, 60. kuruluş yıldönümünü kutlarken, bir zamanlar topraklarından zorla atılan Filistinililer o günleri hala unutamıyor.

İsrail bu ayın 15′inde kuruluşunun 60. yıl dönümünü kutlarken, Filistin’de 60 yıl önce evlerinden zorla çıkarılan ve bir anda kendi ülkelerinde mülteci konumuna düşen Filistin’in asıl sahipleri o günleri hala unutamamış.

Filistin topraklarından sökülüp atılan 700 bin kişiden sadece biri olan Hıristiyan bir Filistinli, İsrail’in hangi temeller üzerine kurulduğunu çok iyi bir şekilde ifade ediyor.

Filistinlilerin ülkelerinden zorla çıktıklarında geride bıraktıkları binlerce ev şimdiki İsrail’in kuruluş tarihçesini anlatır niteliktedir.

Batı Kudüs’teki küçük Talbiye mahallesindeki iki katlı Hallak evi bunlardan biri. Bu ev, 1948′de İsrail’in kurulmasıyla sadece evlerini değil ülkelerini de kaybeden insanların hikâyelerini anlatıyor.

Mayıs’ın 6’sında Guardian’da yayınlanan bir röportajında 73 yaşındaki bir Hıristiyan Filistinli kadın olan Wilhelmine Baramki, “meyve ağaçları vardı, hoş bir elma ağacı. Oynadığımız yerde bir salıncak vardı. Etraftaki bütün çiçeklerle birlikte oturduğumuz açık bir teras vardı” dedi.

Onun ailesi evi 1930′ların başında inşa etti ve büyük babası Hana Hallak’tan sonra isimlendirdi.

Ev nine ve dedesinin alt katının sağında oturdukları, amca ve halalarının diğer bölümlerde yaşadığı dairelere bölünmüştü.

1948′de 13 yaşında olan Baramki, “Paskalya’dan önceki son Pazar gününde (Palm Sunday) bahşişlerimizi toplamak için bütün güzel çiçekleri toplarlardı” diyerek geçmişi hatırlıyor.

O, birkaç dakikalık mesafedeki şehrin bir diğer Hıristiyan Mahallesi Baqa’da ebeveynleri ile birlikte  yaşıyordu fakat büyük annesi Farideh ve Hallak evindeki aile ile geçirilen yazlarla ilgili hatıraları var.

“Oraya gitmeyi severdik. Bu hatıralar bizim için bir şeydi.”

Filistinlilere evlerini hemen terk etmelerini emreden bir hoparlörle birlikte Talbiye mahallesinden Yahudi çetelerinin geçmelerinden sonra hayat bir kâbusa dönüştü.

Baqa’daki diğer evine iltica düşüncesiyle aile çantasını hızlıca topladı.

Baramki “her gece bombalar vardı ve nerdeyse her gün aynıydı” diyerek geçmişi acıyla hatırlıyor.

“Onlar doğu Kudüs’teki Eski Şehir’de yaşayan bir diğer hala ile kalmaya terkedilmişlerdi. Biz bunun sadece birkaç gün için olduğunu düşündük.”

Aile sonradan savaştan dolayı bir buçuk yıl kalacakları komşu Lübnan’a iltica etti.

Bir geri dönüş şansı bulduklarında batı Kudüs, Talbiye ve Baqa’yı da kapsayacak şekilde daha yeni kurulmuş İsrail devletinin kontrolündeydi.

Bizimki, Sizinki değil

Baramkilerin evlerine, mahallelerine ve şehirlerine girmelerine izin verilmedi.

İsrail onlara “gaip” damgası vurdu ve onların evini, kaçan veya 1948′de çıkmaya zorlanan yaklaşık 700,000 Filistinlinin evleri gibi yeni gelen Yahudi göçmenlere verdi.

 

Eve şu an henüz 16 yaşındayken yeni kurulan İsrail devletine ebeveynleriyle birlikte göç eden Macar Reuven Tsur sahiplik etmektedir.

Tsur Guardian’a, “Sadece dışardan palmiye ağaçlarını gördüm ve ‘bu bir hata olmalı. Bu kadar güzel olamaz’ dedim” dedi.

Tsur ve eşi on yıl önce Baramki’nin nine ve dedesinin yaşadığı daha geniş dairenin parçası olan üç odalı bir daire satın aldı.

Onlar evin eski sakinlerini düşünmediklerini kabul ediyorlar.

Bu arada Baramkiler altı gün savaşının yaşandığı 1967′ye kadar doğu Kudüs’te kaldılar.

Muzaffer İsrail; Gazze Şeridi’ni, Batı Şeria’yı, Suriye’nin Golan Tepeleri’ni ve sonradan ilhak ettiği Doğu Kudüs’ü işgal etti.

Wilhelmine, “Şimdi biz var-yok hükmündeyiz. Vergi ve diğer şeyleri ödemek için buradayız ama mülkümüze geri kavuşmak için yokuz. Bu onların uyguladığı kanundur” dedi.

Fakat bu konumları onlara, şu an Hovevei Zion (Siyon Aşıkları) olarak adlandırılan Talbiye mahallesine geri gelme ve eski evlerine bakma şansı veriyordu.

Tsur’ın eşi İlana, “gerçekten birkaç hafta sonra İngiliz usulü giyinmiş yaşlı bir adam geldi ve ‘atalarım burada yaşadı ve ben daireyi görmek istiyorum’ dedi” diyerek geçmişi hatırlıyor.

Adam Wilhelmine’nin merhum amcası Victor Khoury’ydi.

Sonraki aylar ve yıllarda aileden eve pek çok ziyaret gerçekleştirildi.

Tsurlar, bu günün İsrail’inde nadiren duyulan bir öneri olarak eğer gerçekten barışı getirecekse ve kendilerine muadil bir daire verilecekse Hallak evindeki dairelerini terk edeceklerini söylüyorlar.

İster işgal edilmiş bölgede olsunlar isterse de diasporada olsun bütün Filistinliler İsrail’in Filistin’in yıkımı üzerine kurulduğu 15 Mayıs’ta Nakba (Felaket) Günü’nü anıyorlar.

Wilhelmine “orası bizim toprağımız” diye ısrar ediyor. “Evimize geri dönme hakkına sahibiz.”

DÜNYA BÜLTENİ

TÜRK HALK İNANÇLARINDA

“HZ. ALİ” KÜLTÜ      

            Biz bu bildirimizde Şehriyar Haydar Baba Nevruz İlişkisinden yola çıkarak Türk Halk inançlarında Hz. Ali  Kültü üzerinde duracağız. Bize göre Hz. Ali etrafında oluşan kült, Sünni, Şii – Caferi ve Heterodoks İslam kesimler arasında, bizim çalışma alanımız itibariyle bu inançlara mensup Türk kesimler bakımından çok ciddi bir halk kültürü köprüdür.

            Biz konuyu işlerken Hz. Ali ile halk inançları Yenigün, Hızır, su, dağ, gök, toprak kültleri itibariyle bağlantılayarak incelemeye çalıştık. Bu arada, Düldül, Zülfikar ile tespitlerimize yer verdik. Ehli-i Beyt’e Hz. Fatma, Hz. Hasan ve Hüseyin ile ilgili bulgularımızı sıralamaya çalıştık. Diğer imam zadelerle ilgili inançları aktardık. Bu kültün doğum, evlilik ve ölüm dönemlerindeki yansımalarını açıklamaya çalıştık.

            Hz. Ali posterleri çok kere Düldül’ün üzerinde ve elinde Zülfikar olarak resmedilmiştir. Bunları afişlerde, kartpostallarda çeşitli gelin çeyizlerinde, camilerin kutsal örtülerinde görmek mümkündür. Hz.Ali, Ehli-i Beyt’ten, sahabeden, İslamiyete olan büyük hizmetleri ve ilim erbabı oluşunun yanı sıra Türk halk inançlarında kahramanlığın, adaletin, efsanevi gücün, cesaretin de simgesi olarak bilinir.[1] Anadolu’da Ali can ismindeki “can” son eki ve Alim ismindeki “m” harfi Ali ismine ve Hz. Ali’ye duyulan saygı ve sevgiden kaynaklanmaktadır.[2]

            Tunceli yöresinin Alevi inançlı Müslüman Zaza Türkleri güneşi Hz.Ali’ye teşmil ederler. Bunlar sabahleyin güneşe yüzlerini dönerek ibadet  ve tazim ederler. Bu esnada ağlanır, gözyaşları dökülür. Güneşe dönülmesine rağmen niyaz Allah’adır. Bir dua ederken “Hz. Muhammet yüzü suyu hürmetine O’nun ruhu için bizi bağışla dileklerimizi kabul eyle” demektedirler. Kıyamdan sonra ruküye gitmeden, secdeye gidilir. İbadet, tazim bir rekat olup bu ibadet genellikle abdest alınarak yapılır.

            Tunceli’de Alevi inançlı Zaza Türkleri Ay’ın ilk doğuşunu da sevinç ve heyecanla karşılarlar. Güneşin doğuşu ile yeryüzünde beliren aydınlığı Hz. Ali’nin yüzünün nuru olarak bilirler. Ay’a bakarak dua ederler.[3] Kars yöresi Alevi/Bektaşi inançlı Müslüman Türklerine göre Güneş Hz. Muhammed, ay ise Hz. Ali veya güneş Hz. Ali, ay da Hz. Muhammed’dir.[4]

Mezar-i Şerif‘de bulunan Hz. Ali’nin türbesindeki ak güvercinlerin kutsal oldukları inancı vardır. Bu türbede Ak olmayan güvercin yoktur. İnanışa göre bu beyaz güvercinlerin arasına katılan Kara güvercinler bir süre sonra aklaşmaktadır.[5]

Türbelerde kilit açtırmak suretiyle kısmetin açılacağı inancı Üsküp – Makedonya Türklerinde de vardır. Mezar-ı Şerif’e Güney Türkistan Müslüman Türkleri Hz. Ali türbelerindeki kilitlere niyet tutarlar.[6]

Pençe-i Ali Aba, Hz. Muhammed, Hz. Ali, Hz. Fatma, Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin’i simgeleyen beş parmağı açık bir el şeklidir.[7] Güney Azerbaycan’ın Afşar Türklerinde Muharremlikte üzeri ayetlerle bezeli açık el (alem) gezdirilir. Alem’in nezirli olana doğru gittiğine kayıp eşyaların ve yeri bilinmeyen ölümlerin bulunmasında Alem’in yardımcı olduğuna inanılır.[8]

Türkmen eli Erbil’de “Beşparmak Motifli Halı” desenleri vardır. Keza aynı bölgede Siti İmamı Türbesinde  Beşparmaklı alem vardır. Anadolu’da ise Beşparmaklı korku tası, Beşparmaklı, Kırk tası ve Beşparmaklı sara tası vardır.[9] Nahçıvan ve Gence’de Kurak mevsimin sona ermesi yağmurun yağması için “elem gezdirme” uygulaması yapılır. Tahtadan yapılmış el yukarıya doğru kaldırılarak ev ev gezdirilir. Alemin götürüldüğü her kapı, gezdiren şahsa yenilecek bir şey verir. Verilen şeye “nezir” denir. Alemi kutlu bir kimse gezdirmelidir. Sarhoş, haksızlık yapmış, sevilmeyen bir kimse gezdirmemelidir.

Bu türden bir eli biz Uluğ Türkistan’da bazı ziyaretlerin mezar başlarında gördük. Mesela Nakşibendi Hazretlerinin hocalarının ve annesinin türbelerinde olduğu gibi. Anadolu’da ise, ayet yazılı bu eller Kepçe-Gelin veya Godi-Godi’yi andırıyor.[10] Nahçıvan’daki Yedi Uyurlar ziyaretinde gönder şeklinde bir sopa, sopaya bağlanmış adak bezleri ve sopanın ucunda alem vardır. Bu alem beşparmağı açık bir eldir. Bu ele Türkmen eli Erbil’de Ali Eli, veya beşparmak denilmektedir. Biz bu alemi Semerkant, Taşkent, Mezar-ı Şerif gibi bir çok Türk elinde gördük.[11]

Mahaçkale – Dağıstan’da 5 parmak Kadiri Sufizminin sembolleri arasında kardeşliğin alameti olup nazarlık olarak kullanılır.[12]

Çeşitli uğursuzluklardan korunmak hayır ve bereket celbetmek için, Derbent yöresinde daha ziyade Şii – Caferi İnançlı Müslüman Türkler üzerlerinde “beşparmak” taşırlar. Beş parmak çocukların omuzlarında nazarlık olarak da takılır. Altından yapılmış beş parmağın Hz. Fadime’nin elini temsil ettiğine inanılır.[13] Anadolu’da, Nevruz’da “Fadime Ana Pekmezi” diye bilinen bir tatlı yapılır. Tatar Türk kabilelerinde gökkuşağına “Fatma Ana’nın Kuşağı”denir.[14]

Kerkük Türkmenlerinde  zor olan doğumların kolay olması için Meryem Ana Eli diye bilinen bir bitki suya konur ve bu suyu doğum yapması beklenilen kadının içmesi istenilir. Ebeler doğum yaptırırlarken “Fatma Ananın eli olsun” “Hz. Zilayhanın eli olsun” derler böylece doğumun kolay olacağına inanılır. Karatepe – Kifri’de Fatma Ana Çukuru yörenin kutsal mekanlarındandır. 10 Muharrem’de Murtaza Ali Taşı ziyaret edilir.

            Anadolu’da “Fadima Ana Otu” diye bilinen doğumu kolaylaştırdığına inanılan bir ot vardır. Anadolu’da yemeği az misafiri fazla olan evin hanımı “bu el benim değil Fadima Ananın eli” der.

            Iğdır’ın Hakmehmet köyünde Ebem Kuşağı’nın ismi Fatma Nene Kuşağı’dır. Halk inançlarında Ebe / Bibi / Nene uludur. Fatma Ana da uludur. Ebem Kuşağı Göktedir, gök de uludur.[15] Anadolu’da doğum yaptıran ebeler Allah’tan Fatma Ana kolaylığı dilerler. Bazı araştırmacılar eski Anadolu medeniyetlerinin Ana Tanrıça Kültü kibele ile özleştirdikleri bilinirken, biz bu sürekliliğin eski Türk inanç sistemindeki Umay Ana iyesi itibariyle bir devamlılık arz ettiğine inanıyoruz. Fadime Ana Kültünü Müjgan Üçer[16] ve Hikmet Tanju’nun[17] çalışmalar yaptığını biliyoruz. Fatma Ana ile Sarı Kız Efsanesi ilişkisinin ilgilendirildiğine dair çalışmaların da yapıldığı biliniyor. Ancak biz Hz.Ali Kültü üzerinde yoğunlaşmaya çalıştık.

            Ehli-i Hak Karakoyunlu Müslüman Türklerinde aşure günü İmam Hüseyin’in rolünü mürşit oynar. Köyün aşığı Yezit rolüne çıkar. Gademgah kasabasında İmam Rıza’nın ayak izleri olduğuna inanılan bir ziyaret vardır. Kerkük’te Ocaklara ve kişilerin mezarlarına yeşil bir bez bağlanır. Bu beze “Beydak Bezi” denilir. Bunun diğer adı “Abbas Bayrağı”dır. Bu bayrak adak olarak asılır. İmam Abbas’ın bayrağı şehit olduğu için Kırmızı’dır. İmam Ali’nin bayrağı Yeşil’dir. İmam Hüseyin’in bayrağı Kara’dır.

            Kekailerde Muharremin 10. gününde yemek yapılmaz, sadece aşure yapılır. 40. günü Necef’de Hz. Ali’nin ziyaretine gidilir. Sünniler bu ziyareti camide yaparlarken Şiilerinkine Kerkük’te Hüseyniye denir.

            Güney Azerbaycan’da, Şii- Caferi inançlı Müslüman Türklerde, namaz kılınırken kıble yönüne konulan, secde edilince anlın deydiği Kerbela toprağından yapılmış, türbet / mühürler vardır. Bunların üzerindeki aynada İmam Hüseyin’in resmi vardır.[18]

            Kırım Tatarlarında eskiden güçlü bir ehli beyt sevgisi vardı. Susamış birisine su verilse, suyu için Asan (Hasan) Üseyin (Hüseyin) ın canına deysin denirdi. İkiz oğlu olan aileler, çocuklarına Hasan – Hüseyin, ikiz kızı olanlar ise Ayşe- Fatma isimlerini koyarlardı. Mekke’ye Hac’a gidecek hali takati olmayan Elbuzlu’ya giderdi. Elbuzlu (El+bozlu) adli yatırım adı Hasan – Hüseyin idi.[19]

            Caferi inançlı Müslüman Türkler, Güney Azerbaycan’da namazı kıldıktan sonra, gıyam halinde kıbleye dönük vaziyette, şahadet parmağını Kerbela’ya doğru uzatır ve İmam Hüseyin’i selamlar sonra, parmağını sola doğru tutarak Horasan’da İmam Rıza’yı selamlar.[20]

            Irak’da halkın yaylaya çıkmadan evvel, bereketin artması adına ziyaret ettiği türbelerin arasında İmam Zeynel Abidin’in de türbesi vardır.[21]Suriye, Irak, Anadolu, İran, Azerbaycan ve Kuzey Kafkasya, Hz. Ali ve soyundan gelen On bir İmam’ın ismi ile anılan çok sayıda İmam gabri vardır. Halk bu isimle tanınan imamlarla gerçeğini çok kere aynileştirmiştir.

            Caferi inançlı Müslüman Türk halk, Muharrem ayında Muharrem Bayrağı’nın gönderine Hz. Abbas’ın kolunu temsilen alem takar.[22] İmam Rıza’nın Kızı Fatime Kum’da “Masume” olarak tanınıyor. Kum şehrine ilk gelen ve Kum’dan gidenler Masume’yi selamlamak için türbesini ziyaret ediyorlar.[23] Meşet üzerinde uçan pilotlar havada üç tur atmak İmam Rızayı selamlar.           

Nazmiye –Tunceli arasında, yol kenarında Ali Kaya diye bilinen ve Hz.Ali’nin bu taşa belini dayandığına inanılan kutsal bir mekan vardır. Gençler dilek dilemek için bu taşa gelirler.[24] Divriği’de Hz.Ali’nin kılıcıyla kestiğine inanılan Ali taş ziyaretine halk çeşitli dilekleri için giderler.[25]

Iğdır’ın Sürmeli köyündeki Yar’da Hz.Ali’nin ayak izi olduğuna inanılan bir kaya vardır. Halk burayı kutsal bir mekan olarak bilir. Ayrıca Iğdır’daki Karakale’nin de Hz.Ali’nin cenk ettiği Kan Kalesi olduğuna inanılır. Bir çok yerde olduğu  gibi burada da Hz.Ali ve İmamlar üzerine yemin edilir.[26]

Mezar-ı Şerif’te bir dağın tepesinde “Sümmi Düldül” diye bilinen bir yer vardır. Orada bir kayanın üzerinde Hz. Ali’nin atı Düldül’ün ayak izinin bulunduğuna dair kuvvetli bir inanış vardır. Anılan bölge  bu bakımdan kutsal bir yer olarak tanınmakta ve saygı gösterilmektedir. Kabil’in  batısında Karte sahi bölgesinde de Sengi Zülfikar diye bilinen büyük bir kaya vardır. Bu kaya tam ortasından ikiye bölünmüştür. Yöre halkının inanışına göre kayanın açıldığı kısmından geçerken kişi günahkar ise kaya onu tutar sıkıştırır. O kişi  Allah tarafından af edilince Kaya  onu serbest bırakır. Yine çocuğu olmayan bayanlar o taşın  ortasından geçirilir ve böylece çocuğun olacağına inanılır.[27]

İran’da, Caferi İnançlı Müslüman Türk halkın inanışına göre, Hz. Muhammed ve  Hz. Ali akik taşlı yüzük kullanmışlardır. Akik ferahlık verir. Hz. Ali ayrıca Hadıd-i sini (Doğal Demir) kullanmıştır. Demir’in güç verici olduğuna inanılmaktadır. Zümrüt’ün de haşerelere karşı koruduğuna inanılır.[28]

Güney Azerbaycan’da, Caferi İnançlı Müslüman Türkler çocuk dünyaya gelince onların ağzını zemzem suyuyla açar, dudaklarına ve anlına Kerbela türbeti (toprağı) sürerler. Böylece, ağzının Zemzem gibi tatlı dilli, anlının Kerbala toprağı gibi pak Hz.Hüseyin gibi akıllı olacağına inanılır. Çocuğu yaşamayan aileler, İmam Rıza’yı, İmam Hüseyin’i, İmam Abbas’ı ziyaret edip dua ederler.

İmam Rıza ve İmam Musa-ı Kazım, Bab-ul Havayiç (Dilekler Kapısı) Hz.Ali’nin İmam olmayan oğlu Celal Abbas (Ebulfez) de, çeşitli dilekler için ziyaret edilir.

Hz.Hüseyin Bab-ül Şifa (Şifa Kapısı) Hz.Ali, Bab-ül Keramet(Keramet Kapısıdır) Hz. Fatma Kefserdir. Hz. Muhammed Bab-ül Şife ve Babl-ül Rahmettir. (Şifa ve Rahmet Kapısıdır.) Diğer imamların da şifa ve rahmet kapısı olduklarına inanılır.[29]

Kars’ta ve İran’da aynı inanç çevresinde 40 cm bir yaş ağaç boyuna yarılır, bunların üzerine Kerbeladan getirilmiş Hz. İmam Hüseyin türbeti (toprağı) ile “La ilahe illallah Muhammeden Resulullah” yazılır. Bunlar mevtanın sağ ve sol koltuğunun altına konulur. Kefenin artan parçası ile bunlar sağ ve sola bağlanırlar. Bunun yapılmasındaki amaç, mahşer günü bütün ağızlar mühürlenince, ellerini yukarıya kaldıran mevta “işte ben buyum” demiş olacaktır. İnanca göre, ahret günü Kerbela toprağı kaybolmayıp zalimlerin zulmüne şahadet edecektir.[30]

Ilhıcı’da Ehl-i Hak inançlı Kara Koyunlu Müslüman Türkler Pir Abad Bağı ile Teke / tekke Bağından dervişler, periyodik merasimlerinde Hz.Ali için seçilmiş mersiyeler okurlar. Burada ve birçok Alevi inançlı ailelerin evinde özellikle türbelerde Hz.Ali’nin posterleri vardır. Ehl-i Hak inançlı Türkler, Hz.Ali’nin Hz.Peygambere meyyi guslu yaptırırken, Hz.Muhammedin göbeğinde birikmiş suyu içmek isteyince, bıyıkları bu suya değmiştir. Buradan hareketle, bu Türklerde bıyık kılları kutsal kabul edilmiştir. Ayrıca namaz kılmak ve oruç tutmak Ramazan’ın 19.ve 21. günlerinde olur. Hz.Ali camide şehit edildiği için, cami haram kabul edilmiştir. Hz.Ali’nin konuşmalarından oluşan, Nehçal Belage’nin bu toplum içerisinde kutsal bir mahiyeti vardır.[31]

Gülmüşk Hatun (imam zade) Hz.Ali’nin torunu olarak bilinen bir ziyarettir. Buraya da yağmur duasına gidilir. Burada Eli taş diye bilinen taşın Hz.Ali kılıcı tarafından kılıcı ile kesildiğine inanılır. Ayrıca Hz.Ali’nin parmağının ve atının nalının da burada iz bıraktığına inanılır. Buradaki diğer kutsal taşlardan birisi de Baba Pir Eli’dir.

Ilhıcı Sufi şehrinin Kuzey bölgesinde Şah Çırah vardır. Bu tepenin eteğinde ise Şah Çırah Türbesi bulunmaktadır. Güney tepesindeki Nişengâh’ın ismi ise, Nebi Musevi’dir. Buranın yakın çevresinde Gülmişki Hatun (Miski Nene) ziyareti vardır. Halkın inancına göre bu nene, Hz.Ali’nin kızıdır. Buraya, kurak mevsimlerde yürünerek çıkılır. Burada Şebek / Benzer Meydanı’nda yağmur duası yapılır. Bu meydanda Hz.İmam Hüseyin’in olayı   Aşure Günü canlandırılır. Meydanın merkezinde, üç metre uzunluğundaki bayrak, İmam Hüseyin Elemi olarak bilinir. Elemin etrafında bir Ocak vardır.[32]

Koçkiri İsyanını tasvip etmeyip M. Kemal Atatürk’ün saflarında yer alan aşiret reislerine seslenirken Alişan Efendi;

        “Yemin edenler  Elmaya

Zülfikar -i Murtaza’ya

Geriden teller çektiler

Biz uymayız eşkıyaya” demek suretiyle Alevi- Bektaşi Müslüman Türk halk inancında Hz.Ali’nin kılıcı Zülfikar ile Elma’nın eş tutulduğunu görüyoruz.[33]

YAŞAR KALAFAT

SONUÇ

Bir kısmı hurafe de olsa, Ehli Beyt Sevgisi Türk Dünyasında halk inançlarında farklı inanç çevrelerinde bütün canlılığı ile yaşamakta ve oluşan bu kült, Türk –İslam  kesimler arasında inanç köprüsü rol oynamaktadır. 

[1] Y.Kalafat, Kuzey Azerbaycan  Doğu Anadolu ve Kuzey Irak’da Eski Türk Dini İzleri, Dini Folklorik Tabakalaşma , Ankara 1998 sh. 231

[2] Y.Kalafat Doğu Anadolu’da Eski Türk İnançlarının İzleri, Ankara 1999  S. 102

[3] Y.Kalafat, Kuzey Azerbaycan – Doğu Anadolu ve Kuzey Irak’da Eski Türk Dini İzleri – Dini Folklorik Tabakalaşma, Ankara 1998 sh. 64-65

[4] Y.Kalafat, a.g.e. sh. 67

[5] Y.Kalafat, Balkanlardan Uluğ Türkistan’a Türk Halk inançları I.Ankara 2002, sh. 35

[6] Y.Kalafat Doğu Anadolu’da Eski Türk İnançlarının İzleri, Ankara 1999, sh. 106

[7] Y.Kalafat, “Vatan İran Turan Hattı ve Caferi Türklerinde Halk İnançları” Türk Dünyası Araştırmaları, S. 108 Haziran 1997 sh. 1-68

[8] Y.Kalafat, Uluğ Türkistan’dan Balkanlara Türk Halk İnançları II…

[9] Y.Kalafat, Kuzey Azerbaycan (…)sh. 237

[10] Y.Kalafat, Güney Kafkasya, Ankara, 2000 sh. 20

[11] Y.Kalafat Güney Azerbaycan sh. 36

[12] Y.Kalafat, Doğu Anadolu’da Eski Türk İnançlarının İzleri sh. 212

[13] Y.Kalafat, Balkanlar’dan Uluğ Türkistan’a Türk Halk İnançlar I (…) sh. 103

[14] İ.Çetin “Nevruz ve Nevruz Kutlamasına Bir Örnek” Nevruz ve Renkler, Ankara 1996, S. 325 -330

[15] Y.Kalafat, Güney Azerbaycan, sh. 99

[16] Anadolu Folklorunda Fadime Ana “Türk Folklor Araştırmaları Yıllığı, Ankara, 1975 S. 147

[17] Fatma Anamız “Fadime Anamız” ve El ile ilgili İnançlar Üzerine Bir Araştırma II. Milletlerarası Türk Folklor Kongresi (Bildiriler), Ankara 1976, C.IV, S. 479-497

[18] Y.Kalafat Kuzey Azerbaycan(…) sh. 231

[19] Y.Kalafat, Balkanlar’dan Uluğ Türkistan’a Türk Halk inançları I(…) sh. 343

[20] Y.Kalafat “Vatan- İran – Turan (…)

[21] Y.Kalafat  - A. Doğan, Kuzey Irak’ta Karşılaştırmalı Türk Halk İnançları, Ankara 1995, sh. 29

[22] Y.Kalafat “Vatan – İran – Turan (…)

[23] Y.Kalafat, Vatan –İran – Turan (…)

[24] A.B. Alptekin, Fırat Havzası Efsaneleri, Elazığ, 1990 S. 49

[25] K.Özen “Divriği Yöresinde Ziyaretler Yoluyla Çocuk Sahibi Olma İnancı ve Diğer Uygulamalar” Türk Folkloru, 1981 S. 18 sh. 22-27

[26] Y.Kalafat, “Vatan – İran – Turan (…)”

[27] Y.Kalafat, Balkanlardan Uluğ Türkistan’a Türk Halk İnançları I. (…) sh. 46

[28] Y.Kalafat, Vatan  - İran –Turan Hattı(…)

[29] Dr. Yaşar Kalafat, Vatan –İran –Turan Hattı(…)

[30] Y.Kalafat a.g.y.

[31] Y.Kalafat, Balkanlardan Ulug Türkistan’a Türk Halk İnançları II. (…)

[32] Y.Kalafat, Balkanlardan Uluğ Türkistan’a Türk Halk İnançları II. (…) Ankara 2003 Baskıda

[33] H.Çay – Y.Kalafat, Doğu ve Güneydoğu Anadolu Kuvvay-i Milliye Hareketleri , Ankara 1990, S. 38

TARİHÎ BİR PERSPEKTİF İÇİNDE MODERN TÜRK

EDEBİYATINDA VATAN VE BAYRAK SEVGİSİNE ÖRNEK

BİRKAÇ GÜZEL ŞİİR

YAŞASIN VATAN

Türk ruhunda ve Türk edebiyatında esâsen öteden beri mevcut olan vatan ve

bayrak sevgisi modern Türk edebiyatının en önemli temalarındandır.

Bu yazıda; tarihî bir perspektif içinde Türk şiirinin meşhur bazı şairlerinin

şiirlerinden hareketle vatan ve bayrak sevgisi, çok bilinen birkaç şiir vasıtasıyla,

dikkatlere sunulmaya çalışılacaktır.

Yirminci asrın başlarında, 1910’da;

“Vatan ne Türkiye’dir, Türklere, ne Türkistan,

Vatan büyük ve müebbet bir ülkedir, Tûran!”

diyen Ziya Gökalp, Çanakkale savaşları başladığı zaman ;

“Türkiye büyüyüp Tûran olacak,

Düşmanın ülkesi Viran olacak!” (Ortaç 1963:109)

demişti.

Fakat, Ziya Gökalp’ın bu dileği gerçekleşmedi. Tam tersi oldu. Türk milleti

öz vatanını kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya kaldı.

ŞİİRLER

1919’da İstanbul, resmen olmasa bile fiilen işgal edilir. Cumhuriyet dönemi

Türk edebiyatının en önemli hanım şâirlerinden biri olan Hâlide Nusret, bu

yılda yani 1919’da on sekiz yaşlarında iyi yetişmiş, zarif ve duygulu bir genç

kızdır. Anne tarafından, miralaylar, paşalar, müşirler yetiştirmiş bir âileye

mensuptur. Annesinin babası, Halide Nusret’in ifadesiyle; “gencecik bir yüzbaşı

iken 93’de bir Moskof kurşunu ile şehit” (Çınarlı 1979:151) düşer. Zavallı annesi

kundakta yetim kalır. O, bu sebeple, çocukluk yaşlarından itibaren şehit

dedesinin öcünü Moskof’tan alacak bir Türk subayıyla evlenmeyi düşlerken,

şimdi vatanı işgal altındadır. İstanbul sokaklarında süslü ve mağrur, İngiliz,

Fransız, İtalyan subayları dolaşmaktadır.

“1919 yılının baharı işte böyle bir İstanbul’a bütün güzelliği, bütün haşmeti

ve çılgın neşesiyle çıkıp” (Çınarlı1979:143) gelir. Hâlide Nusret, bu güzel

İstanbul baharına “safa geldin, safalar getirdin” (Çınarlı 1979:143) diyemez.

“O hârikulâde güzel renkler, gölgeler, kokular, ışıklar, deli bir neşeyle

cıvıldaşan kuşlar”(Çınarlı 1979:143) bu genç kızı âdetâ boğar. O da elinde olsa

ya düşmanı ya da baharı boğacaktır. Her ikisine de gücünün yetmeyeceğini

anlayınca baharı kovmaya karar verir ve Git Bahar şiirini yazar. Git Bahar, çoğu

kimsenin sandığı gibi bir aşk küskünlüğünün değil, böyle bir derin vatan

sevgisinin ifâdesidir.

Şöyle diyor Hâlide Nusret :

GİT BAHAR

Çekil, bu gölgeli yolda gezinme…

Bahar, bakışların gene pek sarhoş.

Yanılıp gönlüme misâfir inme:

Kapısı kilitli, mihrabı bomboş.

Mâbettir orası, meyhâne değil!

Altınlı başında papatya niçin?

Sarı saçlarına pembe gül takın!

Git bahar, gönlümde ibâdet için

Diz çöken kızları ürkütme sakın,

Kalbime girme, o kâşâne değil!

Ziyalar, kokular, renkler, çiçekler…

Ömrünün her günü bir başka düğün.

Bülbüller koynunda aşkı çiçekler,

Güller dökülürler göğsüne bütün.

Gerçekten güzelsin, efsane değil!

Git bahar, git bahar, uzaklarda gül!

Denize renginden bırak hediye;

Ufuklarda gezin, semaya süzül,

Sokulma kalbime peymâne diye.

Gördüklerin kandil… peymâne değil

(Çetin 2002:253-254)

Osmanlı İmparatorluğunun kurucuları Osman ve Orhan Gâziler ile

torunlarının bir kısmını koynunda uyutan, her bakımdan hâtırası pek aziz olan

Bursa, 8 Temmuz 1920’de Yunanlıların eline geçer. Hâdise yurdun her

köşesinde ve Türkiye Büyük Millet Meclis’inde büyük bir üzüntüye sebep olur.

Ankara’ya işgâlcilerin kadınların nâmusuna tecâvüz, ve tarihî Türk büyüklerinin,

Osman ve Orhan Gâzilerin, türbelerine saygısızlık ettiklerine dâir çok acı

haberler gelir.

Bu elim hâdise Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde görüşülürken bazı

milletvekilleri kendilerini tutamaz, ağlar. Mehmet Âkif de bu Meclis’tedir. O da

çok üzülür ve bunalır. Bütün dünyaya küser. Şehirden uzaklaşır. Kırlarda

vâdilerde dolaşır. Etraf müthiş sessizdir ama şairin içinde fırtınalar kopmaktadır.

Eski muhteşem günleri hatırlar. Daha da dertlenir. Ve derdine Bülbül’ü ortak

ederek şöyle sızlanır:

BÜLBÜL

-Eşin var, âşiyanın var, baharın var, ki beklerdin;

Kıyametler koparmak neydi, ey bülbül, nedir derdin?

O zümrüd tahta kondun, bir semâvî saltanat kurdun;

Cihanın yurdu hep çiğnense, çiğnenmez senin yurdun.

Bugün bir yemyeşil vâdi, yarın bir kıpkızıl gülşen,

Gezersin, hanumânın şen, için şen, kainatın şen.

Hazansız bir zemîn isterse, şayet rûh-u ser-bâzın,

Ufuklar, bu’d-u mutlaklar bütün mahkûm-u pervâzın.

Değil bir kayda, sığmazsın –kanadlandın mı- eb’âda;

Hayatın en muhayyel gayedir ahrara dünyada.

Neden öyleyse matemlerle eyyamın perişandır?

Niçin bir damlacık göğsünde bir umman huruşandır?

Hayır, matem senin hakkın değil… Matem benim hakkım;

Asırlar var ki, aydınlık nedir, hiç bilmez âfakım!

Teselliden nasibim yok, hazan ağlar baharımda;

Bugün bir hânumânsız serseriyim öz diyarımda!

Ne hüsrandır ki: Şark’ın ben vefasız, kansız evlâdı,

Serâpâ Garb’a çiğnettim de çıktım hâk-ı ecdâdı!

Hayalimden geçerken şimdi, fikrim herc ü merc oldu,

Selâhaddin-i Eyyubîlerin Fâtihlerin yurdu.

Ne zillettir ki: nâkus inlesin beyninde Osman’ın;

Ezan sussun, fezâlardan silinsin yâdı Mevlâ’nın!

Ne hicrandır ki; en şevketli bir mâzî serâb olsun;

O kudretler, o satvetler harab olsun, türâb olsun!

Çökük bir kubbe kalsın mâbedinden Yıldırım Hân’ın,

Şenaatlerle çiğnensin muazzam kabri Orhan’ın!

Ne haybettir ki: vahdet-gâhı dînin devrilip, taş taş,

Sürünsün şimdi milyonlarca me’vasız kalan dindaş,

Yıkılmış hânumânlar yerde işkenceyle kıvransın;

Serilmiş gövdeler, binlerce, yüzbinlerce doğransın!

Dolaşsın, sonra, İslâm’ın harem-gâhında nâ-mahrem…

Benim hakkım, sus ey bülbül senin hakkın değil mâtem.

(Ersoy 1966:473-475)

Yunan ordusunun Sakarya’da durdurulduğu, vaktiyle 93 harbinin verdiği

üzüntü içinde ;

“Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini

Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini…”

diyen Namık Kemâl’e, Mustafa Kemâl’in;

“Vatanın bağrına düşman dayasın hançerini

Bulunur kurtaracak bahtı kara mâderini”

mısralarıyla cevap verdiği günlerdeyiz.

Afyon’a kadar çekilmiş olan düşmanı, bulunduğu yerde imhâ etmenin

hazırlıkları yapılmaktadır. Kastamonulu sayacılara da ordunun ihtiyacı olan saya

işleri sipariş edilmek istenmektedir. Bu işi yönetecek nitelikte bir saya ustası

arayıp bulma görevi o sıralarda Kastamonu’da öğretmen olan Orhan Şâik

Gökyay’a verilir. Orhan Şâik Bey, böyle bir saya ustası bulur, durumu anlatır. O

da Mustafa Kemâl Paşa ile görüşmek ister. Görüşme sırasında sayacı Mustafa

Kemâl’e “Emriniz başım üstüne Paşam, ama ben savaş başlayınca sayacıların başında durmam cepheye kaçarım.” der. Mustafa Kemâl’in gözleri buğulanır.

Saya ustasına “O gün geldiğinde gel, cepheye seninle birlikte kaçalım!” cevabını verir.

Yıllar sonra “Bu Vatan Kimin” şiirini hangi duygu ve düşünceler içinde

yazdığını soran öğrencilere bu anekdotu anlatıp “ bu ve benzeri duygular içinde

yazdım” diyen Orhan Şâik Gökyay, söz konusu şiirin adı ile sorduğu soruya,

cevabı yine kendisi veriyor ve bize bu vatanın kimin olduğunu söylüyor.

BU VATAN KİMİN

Bu vatan toprağın kara bağrında

Sıradağlar gibi duranlarındır,

Bir tarih boyunca onun uğrunda

Kendini tarihe verenlerindir.

Tutuşup kül olan ocaklarından,

Şahlanıp köpüren ırmaklarından,

Hudutlarda gaza bayraklarından,

Alnına ışıklar vuranlarındır.

Ardına bakmadan yollara düşen,

Şimşek gibi çakan, sel gibi coşan,

Huduttan hududa yol bulup koşan,

Cepheden cepheyi soranlarındır.

İleri atılıp sellercesine

Göğsünden vurulup tam ercesine,

Bir gül bahçesine girercesine

Şu kara toprağa girenlerindir.

Tarihin dilinden düşmez bu destan,

Nehirler gazidir, dağlar kahraman

Her taşı bir yakut olan bu vatan,

Can verme sırrına erenlerindir.

Gökyay’ım ne yazsan ziyâde değil,

Bu sevgi bir kuru ifâde değil,

Sencileyin hasmı rüyada değil

Topun namlusundan görenlerindir.

(Çetin 2002:258)

Doğrusu saya ustasının cepheye kaçıp kaçmadığı bilinemiyor. Yalnız şunu

kesinlikle biliyoruz ki Mustafa Kemal, 26 Ağustos 1922 günü sabahının

alacakaranlığında kumanda heyetiyle birlikte Kocatepe’dedir. Mehmetçiğin

Orhan Şâik’in de dediği gibi “Topun namlusundan hasmını görmeye” başladığı

saatlerde Anadolu’nun ve Türk ordusunun bir savaş taktiği olarak bütün dünya

ile bağlantısı kesilir. İstanbul’da yerli ecnebiler sevinç içindedir. Onlar bu

bağlantı kesikliğini, Türk ordusunun imha edilmekte olduğu şeklinde

yorumlarlar. Türkler ise acı içinde bütün dikkatlerini cepheden gelecek son

habere çevirmişlerdir. İşte böyle bir atmosfer içinde Yahya Kemal, 26 Ağustos

adlı şiirini yazar ve basılmak üzere gazetelere gönderir. Ancak şiir işgalcilerin

sansürü yüzünden 30 Ağustos günü yayımlanır. Bakınız bu şiirde Yahya Kemâl,

büyük bir vatan sevgisiyle Allah’a Türk ordusunun galibiyeti için nasıl yalvarıyor:

26 AĞUSTOS

Şu kopan fırtına Türk ordusudur Yâ Rabbi!

Senin uğrunda ölen ordu budur Yâ Rabbi!

Tâ ki yükselsin ezanlarla müeyyed nâmın

Galip et çünkü son ordusudur İslâm’ın

(Beyatlı 1999:140)

Zaferin ve cumhuriyetin ilânını müteakip millî bayramlarda, mahallî kurtuluş

günlerinde vatan, bayrak ve benzeri kavramlar üzerine yazılan şiirler okunmaya

başlanır.

5 Ocak 1922 Adana’nın düşman işgalinden kurtulduğu gündür. Günün

yıldönümlerinden birinde Adana Lisesi edebiyat öğretmeni Ârif Nihat Asya,

bağımsızlığın sembolü olduğu için olmalı, öğrencilerinden birine bir bayrak şiiri

okutmak ister. Fakat şâir hoca istediği güzellikte bir şiir bulamaz. 4 Ocak’ı 5

Ocak’a bağlayan gece, bir petrol lâmbasının ışığı altında, sabaha kadar

kanaatimizce Türk edebiyatının hâlihazırdaki en güzel bayrak şiirini yazar. Ve

aynı gün bir öğrencisi tarafından büyük bir kalabalığa okunur. Ârif Nihat

Asya’ya haklı olarak “bayrak şâiri” ünvanını verdirten şu mısralardaki bayrak

sevgisine bakınız.

BAYRAK

Ey mavi göklerin beyaz ve kızıl süsü…

Kız kardeşimin gelinliği, şehîdimin son örtüsü,

Işık ışık, dalga dalga bayrağım!

Senin destanını okudum, senin destanını yazacağım.

Sana benim gözümle bakmayanın

Mezarını kazacağım

Seni selâmlamadan uçan kuşun

Yuvasını bozacağım.

Dalgalandığın yerde ne korku ne keder…

Gölgende bana da bana da yer ver!

Sabah olmasın, günler doğmasın ne çıkar:

Yurda ay yıldızının ışığı yeter.

Savaş bizi karlı dağlara götürdüğü gün

Kızıllığında ısındık;

Dağlardan çöllere düşürdüğü gün

Gölgene sığındık.

Ey şimdi süzgün, rüzgârda dalgalı;

Barışın güvercini, savaşın kartalı…

Yüksek yerlerde açan çiçeğim;

Senin altında doğdum

Senin dibinde öleceğim.

Tarihim, şerefim, şiirim, her şeyim;

Yeryüzünde yer beğen,

Söyle, seni oraya dikeyim.

(Asya 1975:22-23)

Nurettin Özdemir ise Bayrak şiirindeki sevgiye benzer bir sevgiyle vatanın

ne ve neresi olduğunu nefis bir Türkçeyle şöyle ebedileştirmektedir:

VATAN

Vatan Antalya’da bir mavi su

Posof’ta bir çorak tarla

Gümüşhâne’de bir yemyeşil bahçedir.

Vatan

Sivas yaylasında

Yıldız bakışlarıyla aydınlanan

Ipıssız bir gecedir.

Vatan

Kelkit’te bir kardeş mezarı

Zonguldak’ta bir maden işçisi

Rize’de çay toplayan bir gelin

Ve seccâdesinde namaz kılınan bir ihtiyar annedir.

Vatan

Aydın tebessümüyle Aslıhân

Ve duru bakışlarıyla Emine’dir.

Vatan

Ceylanpınar’da bir ince ceylan

Edirne’de bir ince minâredir.

Vatan

Hudut boylarında dalgalanan

Güzel bayrağımızda

Hâre hâredir.

Vatan

Küçük ellerin avuçladığı

Sâde bir toprak parçası değil çocuğum

Toprakla büyüyen bir kutsal düşüncedir.

(Özdemir 1981:77)

Türk edebiyatında, bilhassa modern Türk şiirinde, vatan ve bayrak sevgisi

üzerine yazılmış pek çok şiir vardır. Kanaatimizce bunların en güzelleri ve

dikkate değer olanları, yukarıdaki örneklerde olduğu gibi, tarihî hadiselere bağlı

olarak, tarihî hadiselerin oluşturduğu duygu ve düşünce atmosferi içinde

yazılanlardır.

Halim SERARSLAN

KAYNAKLAR

Ortaç, Yusuf Ziya(1963), Portreler, 2. bsk, Akbaba Yayınevi, İstanbul.

Çınarlı, Mehmet(1979), Sanatçı Dostlarım, Ötüken Neşriyat, İstanbul.

Çetin, Mehmet(2002), Tanzimattan Günümüze Türk Şiiri Antolojisi, C.1, 3.

bsk., Akçağ Yayınları, Ankara.

Ersoy, Mehmet Âkif (1966), Safahat (haz. Ömer Rıza Doğrul), 8. bsk.

İnkılâp ve Aka Kitabevleri, İstanbul.

Beyatlı, Yahya Kemal(1999), Eski Şiirin Rüzgâriyle, 6. bsk. İstanbul Fetih

Cemiyeti, İstanbul.

Asya, Ârif Nihat (1975), Bir Bayrak Rüzgar Bekliyor , Ötüken Yayınevi

İstanbul.

Özdemir, Nurettin (1981), Vakit Geçti Yorgunum , Eroğlu Matbaası,

Ankara.

Hükümetin de sıcak baktığı formüle göre okul, AB üyesi bir üniversitenin Türkiye şubesi olarak eğitim verecek

AKP kapatılmadan daha fazla taviz koparma telaşına kapılan AB, Heybeliada Ruhban Okulu’nun açılması için formülü buldu. Buna göre, Ruhban Okulu AB üyesi bir ülkedeki üniversitenin Türkiye şubesi olarak eğitim vermeye başlayacak. CHP’li Öymen, “Bu formül Anayasa ve Lozan’ın delinmesi anlamına gelir” derken, Türk Ocakları Genel Sekreteri Kavuncu, “Misyonerler artık sahada yetişecek!” diye konuştu.

Fener Papazı Bartholomeos AB desteğiyle muradına eriyor

AKP’nin yeni çıkardığı Vakıflar Yasası meyvelerini vermeye başladı

Ruhban Okulu için AB formülü
AB ve AKP’nin yeni formülüne göre, Ruhban Okulu AB üyesi bir ülkedeki üniversitenin Türkiye şubesi olarak eğitim vermeye başlayacak

Tartışılan Vakıflar Yasası nihayet papazların yararına meyvelerini vermeye başladı. AB, Heybeliada Ruhban Okulu’nun açılması için bulduğu yeni formülü AKP Hükümeti’ne iletti. Buna göre, Ruhban Okulu, bir AB üniversitesinin Türkiye şubesi olarak Hıristiyan din adamı yetiştirmeye başlayacak.  Batı Trakya’da ve Yunanistan’da Türk müftülere görev verilmesini engelleyen hükümetler, bu ülkelerdeki müftüleri bile Hıristiyanlar arasından seçerken, AKP Hükümeti, Türk topraklarında Hıristiyan din adamı yetiştirilmesi için AB ile kafa kafaya verip formül arayışına girdi.

Misyonerler “sahada” eğitilecek
Türk Ocakları Genel Sekreteri Prof. Dr. Orhan Kavuncu, AKP Hükümeti’nin Türk milletinin tüm endişe ve itirazlarına rağmen arka arkaya çıkardığı yasaların nihayet “uç vermeye” başladığını söyledi. Özellikle Vakıflar Yasası gibi hassas bir takım düzenlemelerin arkasında yatan kirli emellerin yavaş yavaş ortaya çıktığını belirten Kavuncu, “AB’nin ve işbirlikçilerin bu ısrarının arkasında ne olduğunu merak ediyorduk, gördük” yorumunu yaptı. Heybeliada Ruhban Okulu’nun Türkiye’de eğitim vermesinin mümkün olmadığını belirten Prof. Kavuncu, AB’nin ve AKP’nin bu girişimlerini, “Surda fare deliği açarak içinden fil geçirme politikası” olarak  nitelendirdi. Karanlık emellerin nihayet uç verdiğini ve arkadan daha büyük taleplerin geleceğini söyleyen Kavuncu, okulun açılması durumunda Türkiye’nin bir kez daha milli mücadele arifesindeki günlere döneceğini belirtti.

Keyifleri yerinde
Başpiskopos Hristodulos’un vefatından sonra Yunanistan Kilisesi Sen Sinod Meclisi’nce 7 Şubat 2008 tarihinde Atina Başpiskoposluğu’na seçilen ve ilk yurt dışı ziyaretini Fener Rum Patrikhanesi’ne yapmak üzere İstanbul’a gelen 2. İeronimos’un temasları sürüyor. 2. İeronimos ile Fener Rum Papazı Bartholomeos, ziyaret kapsamında Silivrikapı’daki Balıklı Meryem Ana Manastırı Kilisesi’nde birlikte pazar ayinini yönetti. Bu arada, Fener Papazı’nın Vakıflar Yasası’nın kendi lehlerinde gelişmesi nedeniyle keyfinin yerinde olduğu belirtiliyor.

Küstahın derdi Türk Askeri
Rum yandaşı Fransa’nın Başbakanı Fillon, ziyaret için gittiği Kıbrıs Rum tarafında ağzını bozdu. Fillon, Türkiye’nin AB üyeliğine karşı olmalarının, AB üyesi Kıbrıs’ta Türk askerlerinin bulunmasından kaynaklandığını söyledi. Kıbrıs Rum yönetimi lideri Dimitris Hristofyas ile görüşmelerde bulunmak için Ada’ya giden Fransa Başbakanı Francois Fillon, Türkiye’nin AB’ye tam üyeliğine karşı olduklarını bir kez daha tekrar etti. Hristofyas da Başbakan Fillon ile görüşmesinden sonra gazetecilere yaptığı açıklamada, “İlerleme kaydedilmeden görüşmelere başlanacağına dair bir taahhütte bulunmadığımızı belirtmek isterim” diyerek Paris’in, Türkiye’nin AB ile imtiyazlı ortaklık kurmasını tercih ettiğini bir kez daha dile getirdi.

Kapatılmadan önce AKP’den taviz koparma telaşı
CHP Genel Başkan Yardımcısı Onur Öymen de AB’nin AKP Hükümeti’ne açılan kapatma davası nedeniyle taleplerine hız verdiğini belirterek, “AKP’nin kapatılması ihtimalini göz önünde bulundurarak bu hükümetten alabilecekleri tüm tavizleri bir an önce koparma telaşındalar. Paniğe kapıldıkları ortada. Hükümet ise Ruhban Okulu’nu açmaya dünden hazır” yorumunu yaptı. Heybeliada Ruhban Okulu’nun, bir AB üniversitesine bağlı olarak Türkiye sınırları içinde eğitim vermesinin mümkün olmadığını ve bu formülün hem Anayasa’ya hem de Lozan’a aykırı olduğunu belirten Öymen, “Bizim Anayasamıza göre, özel nitelikteki askeri ve dini okullar şahıslar tarafından kurulamaz. Ruhban Okulu’nun böyle bir formülle açılması durumunda, Türkiye’de merkezi dışarıda olan bir üniversiteye bağlı Özel İslami Yüksek Okullar da kurulabilecek demektir. El Ezher Üniversitesi’nin Türkiye’de bir şube kurmasına da AKP izin verecek mi acaba?” dedi.

Haber : Selda Öztürk KAY
YENİÇAĞ

MANKURT EFSANESİ

Ana-Beyit mezarlığının bir efsanesi,

Juan-Juanlar’ın bozkırı işgal ettikleri çağlara dayanan bir hikayesi vardı: Sarı-Özek’i işgal eden Juan-Juanlar tutsaklara korkunç işkenceler yaparlarmış. Bazen de onları komşu ülkelere köle olarak satarlarmış. Satılanlar şanslı sayılırmış, çünkü bunlar bazen bir fırsatını bulup kaçar, ülkelerine dönerek Juan-Juanlar’ın yaptığı işkenceleri anlatırlarmış. Ama asıl işkenceyi, genç ve güçlü oldukları için satmadıkları esire yaparlarmış. İnsanın hafızasını yitirmesine, deli olmasına yol açan bir işkence usulleri varmış. Önce esrin başını kazır, saçları tek tek kökünden çıkarırlarmış. Bunu yaparken usta bir kasap oracıkta bir deveyi yatırıp keser, derisini yüzermiş. Derinin en kalın yeri boyun kısmı imiş ve oradan başlarmış yüzmeye. Sonra bu deriyi parçalara ayırır, taze taze, esirin kan içinde olan kazınmış başına sımsıkı sararlarmış. Böylece sarılan deri, bugün yüzücülerin kullandığı kauçuk başlığa benzermiş. Buna “Deri geçirme işkencesi” derlermiş. Böyle bir işkenceye maruz kalan tutsak ya acılar içinde kıvranarak ölür, ya da hafızasını tamamen yitiren, ölünceye kadar geçmişini hatırlamayan bir MANKURT yani geçmişini bilmeyen bir köle olurmuş. Bir devenin boynundan beş-altı kişinin başını saracak deri çıkıyormuş. Bundan sonra, deri geçirilen tutsağın boynuna, başını yere sürtmesin diye, bir kütük ya da tahta kalıp bağlar, yürek parçalayan çığlıkları duyulmasın diye uzak, ıssız bir yere götürürler, elleri ayakları bağlı, aç, susuz, yakan güneşin altında öylece bir kaç gün bırakırlarmış. Bu tutsaklar birer mankurt olmadan yakınları bir baskın düzenleyip onları kurtarmasın diye, yanlarına gözcüler koyarlarmış. Açık bozkırda her taraf kolayca görüldüğü için gizlice gelip baskın yapmak kolay olmazmış.

Juan-Juanların bir tutsağı mankurt yaptıkları duyulur, öğrenilirse, artık onu en yakınları bile gerek zorla, gerek fidye vererek kurtarmak istemezlermiş. Çünkü bir mankurt, eski vücuduna saman doldurulmuş bir korkuluktan farksız olurmuş onlar için.

Bununla birlikte bir defasında, adı tarihe Nayman Ana olarak geçen bir göçebe kadın, oğlunun başına gelenlere dayanamamış, onu kurtarmak istemiş. Efsane böyle anlatır. Ana-Beyit mezarlığının adı da buradan gelir. “Ana-Beyit” ‘ana barınağı, ana huzuru’ demektir.

Bu Efsaneye göre; Nayman Ana‘nın oğlu Juan-Juan’lar tarafından kaçırılmıştır. Nayman Ana, yetişkin oğlunu mankurt olmaktan kurtarabilmek için -diğer birçok annenin aksine- çocuğunun peşine düşmüştür. Araya taraya oğlunu Juan-Juan’ların develerini gütmekle görevlendirdikleri bir yerde bulmuş ve gizlice oğlunun yanına kadar sokularak onun karşısına çıkmıştır. Fakat oğlunu bulduğunda, o çoktan “mankurt” olmuştur. Annesi oğluna her ne kadar kendi adını, babasının adını falan söylemişse de, artık her şey için geçtir. Çünkü oğlu, artık eskiye dair her şeyi unutmuş bir mankurttur. Annesi bunu bildiği hâlde bıkmadan, usanmadan oğluna her fırsatta “Senin atan (baban) Dönenbay‘dır. Sen Dönenbay‘ın oğlusun.” demiştir.

Bir gün oğlunun efendisi sayılan Juan-Juanlar, bu durumdan kuşkulanmış ve köleye karşısına çıkacak her kim olursa olsun, onu oklayıp öldürmesini emretmişlerdir. Annesi yine oğlunun yanına gelip “Senin atan Dönenbay…” demek isteyince, köle hiç duraksamadan okunu çekip annesinin göğsüne saplamıştır. Söylenenlere göre zavallı Nayman Ana‘nın ruhu, bir kuş olup havalanmış ve oğlunun başının üstünde dönmeye başlamıştır. Havada dönerken bile oğluna “Senin atan Dönenbay, senin atan Dönenbay, senin atan…” diye seslenip durmuştur. Hatta bu olaydan ötürü, o kuşun adına “Dönenbay kuşu“ demişlerdir.

Sarı-Özek’in kızgın güneşine ‘mankurt’ olmaları için bırakılan tutsakların çoğu ölür, beş-altı kişiden ancak bir ya da ikisi sağ kalırmış. Onları öldüren açlık ya da susuzluk değil, başlarına geçirilen soğumamış deve derisinin güneşte kuruyup büzülmesi, başlarını mengene gibi sıkıp dayanılmaz acılar vermesiymiş. Bir yandan deve derisi büzülüyor, bir yandan da kazınan saçlar büyüyüp başına batıyormuş. Asyalılar’ın saçları fırça gibi sert olur zaten. Kıllar üste doğru çıkamayınca içeri doğru uzar ve diken gibi batarmış. Bu dayanılmaz acılar sonunda tutsak ya ölür ya da aklını, hafızasını yitirirmiş. Juan-Juanlar’ın işkencenin beşinci günü ’sağ kalan var mı?’ diye gelip bakarlarmış. Bir teki bile sağ kalmışsa, amaçlarına ulaşmış sayarlarmış kendilerini. Hafızasını yitirmiş tutsağı alır, boynundaki kalıbı çıkarır, ona yiyecek verirlermiş. Köle zamanla kendine gelir, yeyip içerek gücünü toplarmış. Ama o bir mankurt imiş artık ve böyle bir köle, pazarlarda , güçlü-kuvvetli on tutsak değerinde sayılırmış. Hatta Juan-Juanlar’ın arasında bir gelenek varmış ki buna göre , aralarında çıkan bir kavgada bir mankurt öldürülürse, bunun için ödenecek bedel, hür bir insanın ölümü için ödenecek bedelden üç kat fazla olurmuş.

Bir mankurt kim olduğunun, hangi soydan, hangi kabileden geldiğini, anasını, babasını, çocukluğunu bilmezmiş. İnsan olduğunun bile farkında değilmiş. Bilinci, benliği olmadığı için efendisine büyük avantaj sağlarmış. Ağzı var, dili yok, itaatli bir hayvandan farksız, kaçmayı düşünmeyen, bu yüzden de hiç tehlike arz etmeyen bir köle imiş. Köle sahibi için en büyük tehlike, kölenin başkaldırması, kaçmasıdır. Ama mankurt isyanı, itaatsizliği düşünemeyen tek varlıkmış.Efendisine köpek gibi sadık, onun sözünden asla çıkmayan, başkalarını dinlemeyen, karnını doyurmaktan başka bir şey düşünemeyen bir yaratık.. En pis, en güç işleri, büyük sabır isteyen çekilmez işleri gık demeden yaparlarmış. Sarı-Özek’in ıssız, engin, kavurucu çöllerine ancak bir mankurt dayanabileceği için, buralarda deve sürülerini gütme işi onlara verilirmiş. Böyle yitik yerlerde, bir mankurt bir kaç kişiye bedelmiş. yanına yiyeceğini, içeceğini verince, kış demeden, yaz demeden, o ilkel hayata dönüşt