335) Unutulan Birtakım Öz Türkçe Sözcükler

Yayin Tarihi 24 Mayıs, 2016 
Kategori KÜLTÜREL, TÜRKÇE

Unutulan Birtakım Öz Türkçe Sözcükler

image001

——————————————————————-

Abar (Avar) Gösteriş, heybetlilik. Baş eğmez, dirençli.
Abdal

 

Anadolu’da ve Afganistan’da yaşayan göçebe bir Alevi Türkmen topluluğunun adıdır. Tasavvufta ise, ermiş, erişmiş kişidir. Toplumdan uzak, son derece gösterişsiz bir yaşam sürdüren, yoksul ve düşkünleri koruyan, geleceği bilen ve felaketleri önleyebilen kişilerdir.
Ağıcı Ağcı, Akçı, Akıcı,  Eski Türklerde Hazinedar, Hazine sorumlusu.
Akşit Yürekli, gözü kara
Albatu Bürokrat, hizmetle yükümlü kişi
Alımga Yazıcı,(Han ve Kaanların buyruk ve fermanlarını yazan görevli kişi)
Alp Bu sözcük birçok erdemi içinde barındırır. Bilgelik, yiğitlik, fedakârlık, kahramanlık,
gözü karalık, toplumculuk, vb. ile birlikte tüm bunlar arasındaki uyumu da içerir.
Alpagu (Alpagut) Boylar (kabile) halinde göçebe hayvancılıkla yaşamını sürdüren Türk topluluklarında boy beyidir. Orhun (Göktürk) yazıtlarında anılan sandır.
Alperen (Gazi, Derviş) Toplumun sayıp sevdiği, örnek aldığı savaşçı kişilerin genel adı. Malazgirt Meydan Muharebesi’nden sonra Horasan’dan Anadolu’ya gelerek Anadolu’nun Türkleşmesinde rol oynayan İslâm dervişleri.
Apa Sivil görevli
Ataman “Ataman” kelimesi Türk dillerinden türemiş olup “atlıların atası” ya da “ata ben” anlamına gelmektedir.
Ayuki Hükümet
Baga  Küçük rütbeli yönetici 
Bahşi baksı, doktor, bilgin, büyücü, hoca
Balamir Biricik yavru.
Balbal İslâmiyet’ten önceki Türklerde ölen bir kişinin sağlığında öldürdüğü düşman sayısı kadar mezarının başına dikilmiş taş. Daha çok Göktürk mezarlarında rast­lanan balballar ölenin büyüklüğüne göre olurdu. Bilge Kağan Yazıtı’nda İlteriş Kağan için balbal dikildiği belirtilmektedir. Oğuzların balbalları ise yontulmuş ağaçtan yapılırdı, Balballa­rın, kutsal yön olarak kabul edilen mezarın doğusuna dikilmesi yeğlenirdi. Bugün Türkiye’nin doğu ve güneydoğu yörelerinde ermiş, yatır vb. mezarlarının başına dikilen ve dilek taşı denen taşlar bu eski geleneğin devamıdır.
Bedizci Uygurlarda ressamlara denilirdi. İlk dönemlerde keçeüzerine resim yapılmıştır.
Bengü Taş

 

Köktürkler çağında çok değişik bir edebiyat oluştu. Bengü taş edebiyatı diye adlandırdığımız bu edebiyat, Türklerin ilk ya­zılı edebiyatıdır. Bengü taş, “edebi-sonsuz taş” demektir. Terim olarak “anıt” anlamında kullanılmıştır. Özellikle hakanların ve devletin ileri gelenlerinin ölümünden sonra, onlar adına bir anıt inşa etmek, içini dışını bezelemek ve anıtın bahçesinde taş tokıtmak (yazılı taş diktirmek). Köktürk Hakanlığı’nda bir gelenek olmuştu. Hakanların yazdırdıkları sözlerin taşlar üzerinde sonsuza dek kalacağını ve Türk kavminin sonsuza dek bunlardan ders alacağını düşündükleri için diktirdikleri taşlara “Bengü Taş” adını vermişlerdi. Geleneği devam ettiren Uygurlar bengü taş yerine daha çok ‘bitig’ ve ‘belgü’ kelimeleri­ni kullanmışlardır. ‘Bitig’ kelimesi ‘kitabe-yazıt’ anlamındadır. Uygurlarda bu anıtların sonsuza dek kalacağını anlatmak için “bin yıllık onbin günlük bitiğimi, belgümü inşa ettim” ifadelerini kullanmışlardır.
Budun İslamiyet’ten önce, Orta Asya Türk topluluklarında halka verilen addır. Millet/kün denilen birimlerden oluşuyordu. Budunlar boylar birliği olarak da bilinir. Akbudun (Yöneten), Karabudun (Yönetilen) şeklinde ayrımı vardır.
Burkan Uygurlarda heykelcilik.
Gedik Din ayrımı yapılmadan kurulan, eski niteliğinden bir şey kaybetmeyen yeni organizasyona “gedik” denilmiştir. Gedik kelimesi Türkçedir. Tekel ve imtiyaz anlamına gelir.
İlteriş Derleyip toparlayan manasında unvan.
İslamiyet Öncesi TürkHükümdarlık Sembolleri
Otağ Hükümdarlık çadırı
Örgin Taht
Tuğ Sancak
Kotuz Sorguç
Tabl Şapkaya takılan atkuyruğu – miğfer
Nevbet Davul
Yarlığ Ferman – buyruk),
Yay ( Ok; hükümdarlık sembolü değildir, bağlılığı gösterir.)
İslamiyet Öncesi Türk Meclisleri Toy, Kurultay,  Keneş, Moğoka veya Kengeş denilirdi

 

Kamdu Miktarı oldukça sınırlı olan hükümdarın mührünü taşıyan bez parçaları para yerine kullanılmıştır. II. Göktürk (Kutluk) Devleti; kendilerine ait ilk ipek para’yı kullanmışlardır.
Keneşçi (Tayanç) Hükümdarların yanında bulunan danışmanlardır.
Kün

 

Kün halk, toplum anlamlarına gelmektedir. Türk devletle­rinde kün yetki ve ayrıcalık bakımından sınıflara ayrılmamış­tı. Bireyler arasında eşitlik esastı. Beylerin ve yöneticilerin de idareci olmaktan başka ayrıcalığı yoktu. İlk Türk devletlerinde kün özel mülk edinebilir, istediği gibi kullanılabilir ve değer­lendirebilirlerdi. Otlaklar kamu malı sayılır, buraları kullanan­lar da kün vergisi öderdi.
Oguş

 

İlk Türk devletlerinde oguş toplumun en küçük, çekirdek birimi idi ve sadece anne, baba ve çocuklardan oluşurdu. Oguşlarda kadın-erkek eşit ve ailede söz sahibi idi. Oğuş diye de söylenebilen Oguşlarda uygulanan davranışlar, toplumsal yaşama de yansımış, bunun sonucunda ise gerektiğinde tüm aile savaşa katılıp, kılıç kuşanıp, at binmiştir.
Sav İddia
Tamu Cehennem
Toy Türklerde savaştan dönen yiğitler için Toyadı verilen şenlikler düzenlenirdi. Bu uygulamanın amacı halk arasında dayanışmayı sağlamaktır.
Toygun Meclise katılma hakkına sahip olanlaradenirdi.
Uçmağ Cennet
Ulag Postacı. Haberci
Yalvaç Elçi, resul, peygamber.
Yargu  Mahkeme
Yuğ Cenaze töreni
Yuğ Aşı Ölü evine götürülen ye­meğe denilirdi.

 

Yukarıdaki çizelgede belirtilen sözcükler http://kulturtarihi.tr.gg/ sitesinden alınmıştır.

Bu çizelgeye ek olarak, kullanılmayan veya az kullanılan Türkçe sözcükler şunlardır:

Allah: Arapça

İlah: Arapça

Rab: Arapça

Hüda: Farsça

Tanrı: Türkçe

———————————-
Acele: Arapça 
Çabuk: Farsça 
Tez veya Tiz: Türkçe

——————————————

Akıl: Arapça / Us: Türkçe 
Hafıza: Arapça / Bellek: Türkçe

——————————————–

Kader: Arapça / Yazgı: Türkçe 
Ömür: Arapça / Yaşam: Türkçe 
Hayat: Arapça / Dirim: Türkçe (Kazak, Tatar ve Başkurt Türkçesinde “Tiriklik”)

————————————

Çadır: Farsça

Otağ: Türkçe

——————————-

Surat: Arapça
Çehre: Farsça
Yüz: Türkçe

—————————-

Emir: Arapça
Ferman: Farsça
Buyruk: Türkçe

———————

Harp: Arapça
Cenk: Farsça
Savaş: Türkçe

——————————

Nehir: Arapça
Irmak: Türkçe 
Akarsu: Irmak, dere, çay 
Amuderya (Farsça) = Ceyhun Irmağı (Türkçe)
Siriderya (Farsça) = Seyhun Irmağı (Türkçe)

———————————–

Avrat: Arapça
Zevce: Arapça
Zenne: Farsça
Kadın: Türkçe 
Hatun: Türkçe 
Hanım: Türkçe 
Kız: Türkçe

—————————-
Kundura: İtalyanca
Pabuç: Farsça
Bot: Fransızca
Edik: Türkçe 
Çarık: Türkçe 
Ayakkabı: TDK Türkçesi

————————————-

Pantolon: Fransızca

Balak: Türkçe

Külot: Fransızca

Don: Türkçe

İç giysi: TDK Türkçesi

“İç çamaşırı” sözcüğünde; çamaşır Farsça

————————————

Kelam: Arapça
Laf: Farsça
Söz: Türkçe

—————————–

Hasta: Farsça
Maraz: Arapça
Sayrı: Türkçe

——————————

Sultan: Arapça

Padişah: Farsça

Hünkar: Farsça

Hükümdar: Arapça “hüküm”, Farsça “dar” kelimelerinden oluşturulmuş Osmanlıca bir terim

Kağan: Türkçe

Han: Türkçe

Hakan: Türkçe (Farslar da bu kelimeyi kullanmaktadır)

——————————

Reis: Arapça

Lider: Fransızca

Önder: Türkçe

Başkan: Türkçe

Başbuğ: Türkçe

———————————

Hiciv: Arapça
Yergi: Türkçe

————————

Sabır: Arapça 
Tayanç: Türkçe

————————-

Aile: Arapça
Oguş: Türkçe

—————————-

İddia: Arapça 
Sav: Türkçe (Sav kök sözcüğünden, “Savcı” türemiştir.)

—————————–

Okuyucuların bildikleri, unutulan veya az kullanılan Türkçe sözcükler var ise lütfen yorum kısmına eklesin. Türk Kültürünün korunması ve yaşatılmasına dair katkıda bulunmalarını istiyoruz.

TÜRKLÜK İÇİN; GÖNÜLLERİ BİRLEŞENLER, SELAM SİZLERE… 
TÜRKÇE İÇİN; UZAKTAN DERTLEŞENLER, SELAM SİZLERE…

YILMAZ KARAHAN

 

Yorumlar

“335) Unutulan Birtakım Öz Türkçe Sözcükler” yazisina 14 Yorum yapilmis

  1. eren kurt yorum tarihi 26 Mayıs, 2016 19:51

    Sene:Arapça/Yıl:Türkçe İsim:Arapça/Ad:Türkçe Lazım:Arapça/Gerek:Türkçe İhtimal:Arapça/Olasılık:Türkçe Mana:Arapça/Anlam:Türkçe “Aruz sizin olsun, hece bizimdir Halkın konuştuğu Türkçe bizimdir Leyl sizin, şeb sizin, gece bizimdir Değildir bir mana üç ada muhtaç.” Ziya Gökalp

  2. eren kurt yorum tarihi 26 Mayıs, 2016 19:56

    Bizdeki Arapça, Farsça hayranlğı devam ederse bu sözcüklerimiz de unutulmaya aday gözüküyor ne yazık ki

  3. Yılmaz Karahan yorum tarihi 18 Haziran, 2016 12:01

    Aptal: Arapça
    Ahmak: Arapça
    Budala: Arapça
    Sersem: Farsça
    İdiot: Fransızca
    Alık: Türkçe

  4. Yılmaz Karahan yorum tarihi 7 Temmuz, 2016 00:51

    Öz Türkçe mevsim adları:
    Köklem: İlkbahar
    Yaz: Yaz
    Küz(Güz): Sonbahar
    Kıs: Kış
    ‘Bahar’ Farsça bir sözcüktür.

  5. Yılmaz Karahan yorum tarihi 12 Temmuz, 2016 00:11

    Cam: Farsça
    Cıncık: Türkçe

  6. Yılmaz Karahan yorum tarihi 23 Temmuz, 2016 22:46

    Hipotez: Fransızca
    Faraziye: Arapça
    Varsayım: Türkçe

  7. Yılmaz Karahan yorum tarihi 15 Ekim, 2016 01:54

    Teşekkür: Arapça
    Şükran: Arapça
    Algış: Türkçe

  8. Yılmaz Karahan yorum tarihi 7 Kasım, 2016 16:50

    İlan: Arapça
    Duyuru: Türkçe

  9. Yılmaz Karahan yorum tarihi 8 Kasım, 2016 18:16

    Namus: Arapça
    İffet: Arapça
    Hayâ: Farsça
    Ar: Türkçe

  10. Yılmaz Karahan yorum tarihi 9 Kasım, 2016 12:13

    Eşkıya: Arapça
    Haydut: Arapça
    Hırsız: Arapça
    Uğru: Türkçe

  11. Yılmaz Karahan yorum tarihi 12 Kasım, 2016 23:52

    Vahid: Arapça
    Yek: Farsça
    Bir: Türkçe

  12. Yılmaz Karahan yorum tarihi 23 Kasım, 2016 01:28

    Hain: Arapça
    Satkın: Türkçe

  13. Yılmaz Karahan yorum tarihi 24 Kasım, 2016 12:22

    Muallim: Arapça
    Hoca: Farsça
    Öğretmen: Türkçe

  14. Yılmaz Karahan yorum tarihi 1 Aralık, 2016 19:24

    Kasap: Arapça
    Etçi: Türkçe

Yorum yap



Lütfen aşağıdaki basit işlemi yapınız: * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.