139) SOĞD VE UYGUR YAZILARI

Yayin Tarihi 10 Mart, 2008 
Kategori TÜRK DÜNYASI, TÜRKÇE

 

 

 

Soğd ve Uygur Yazıları

image0032.jpg

Soğd milleti, bugünkü Özbekistan’da yaşamış, çok yumuşak huylu, barış sever ve tüccar bir millet idi. Türklerin genelde iyi ilişkiler kurdukları, topraklarında ticaret yapmalarına izin verdikleri bu halk, Zerdüştlük, Maniheizm, Budizm ve Hıristiyanlık gibi çeşitli dinleri benimsemiş ve Orta Asya’daki ticaret kolonileri vasıtasıyla dillerini ve yazılarını Türk ülkelerinde de yaymışlardır. Özellikle Uygur hakanı Bögü Kağan’ın Mani dinine girip bunu devlet dini olarak kabul etmesinden sonra, Doğu Türkistan’da oldukça yayılan bir yazı biçimi, Soğd yazısı olmuştu. Köktürk devleti zamanında bile, gerek mektup gerek anıt taşlarda bu yazıya rastlanmaktadır.

Bugün artık hem millet hem de dil olarak ortadan kalkmış olan Soğdluların yazısı, Uygur alfabesinin kökenini teşkil etmiştir. Soğd yazısının işlek türünden çıkarılmış olan Uygur alfabesi, 8. Yüzyıla kadar yaygın ve oldukça yoğun bir şekilde kullanılmış ve -kökeni ayrı olmakla birlikte- tam bir Türk alfabesi özelliğini kazanmıştır.

Özellikle 9. Yüzyıl ortalarında Koço Uygur Hanlığı’nda yaygın olarak kullanılmaya başlanan Uygur yazısı, zamanla diğer Türk toplulukları arasında da yayılmış ve meselâ, Fatih Sultan Mehmet tarafından bile kullanılan (Orta Asya’ya gönderilen “Zafername”lerde) bir yazı olmuştur. 12. Yüzyıldan sonra Moğollar tarafından da kullanılmaya başlanan Uygur yazısı, Türklerin bin yıllık yazı sistemleri olmuştur.

Bu harflerle, ham yazma hem de basma tekniği ile birçok eserler yazılmış; dinî içerikli olmak üzere Çince, Sanskritçe, Toharca ve Soğdçadan Türkçeye tercüme edilen eserler de bu yazı ile yazılmıştır.

“Kutadgu Bilig” ve “Atabetü’l-Hakayık” gibi Orta Asya kültür tarihimize ait ana eserlerin en iyi nüshaları da, bu yazı ile yazılmış nüshalar idi.

Uygur yazısının kullanıldığı dönemde, Türklerde örgün eğitim çalışmalarının da başladığı görülmektedir. Özellikle Budist rahip ve propagandacıları yetiştirmek için kurulan Budist “vihara”larında, din esasları üzerine yazılmış kitaplar okunuyor, öğreniliyor ve halka öğretilmek için Türkçeye çevriliyordu. Bu harflerle bazı Uygur kitaplarının basıldığı  da net olarak bilinmektedir. Bu bakımdan Uygur harfleri, Türk kültür tarihinin en görkemli özelliklerinden birini temsil eder.

Prof.Dr. Mustafa ERGÜN

image00125.jpg

Yorumlar

“139) SOĞD VE UYGUR YAZILARI” yazisina 19 Yorum yapilmis

  1. FikirYolu.com » Blog Arşivi » ERGENEKON SİTESİNDE TÜRK DÜNYASI yorum tarihi 10 Mart, 2008 11:42

    [...] 139) SOĞD VE UYGUR YAZILARI [...]

  2. ersin oğuz yorum tarihi 10 Mart, 2008 17:14

    uyguryazısı

  3. levent yorum tarihi 21 Ocak, 2010 16:45

    toharlar türk kavmidir,en az tatarlar,avarlar kadar.,, yazınındaki bilgiler tarhimiz bilmemizde çok faydalı faydalandım.

  4. faruk çelik yorum tarihi 2 Şubat, 2010 18:18

    toharların- togarmalar(tork) aynımıdır bilinmez sadedece anadoluya civarına bazı toplulukları güçtüklerinde bilinen adları Tevrat kayıtlatında togarmalar olarak bilinir. bazı tArihcilerde bunların prota-türk olduğunu söyler.

  5. elif sarıoğlu yorum tarihi 18 Şubat, 2010 21:05

    soğd alfabesini nerde bulabilirim

  6. murat aluç yorum tarihi 26 Şubat, 2010 14:01

    soğd alfabesi ilginç

  7. sude naz yorum tarihi 6 Mart, 2010 19:40

    iiiiii benim çooooooooooookkk işime yaradı …..
    valla iyiki vaaaaaaaaaarrrrrr…..

  8. adı lazım deil yorum tarihi 9 Mart, 2010 20:23

    ehh işte fena değil idare ediyo bütün bilgiler yazmasa bile insanın işine yarıyor

  9. defne demir yorum tarihi 10 Mart, 2010 21:59

    bn bilgileri okumadm cunku geregım yok ben resım ıcın cook tesekkur ediorum eminim bilgilerde güzeldir..

    SAOLUNN

  10. feyza altın yorum tarihi 22 Mart, 2010 20:23

    Uygur Abecesi Sogd kökenli olup bazı değişikliklerle Türkçe’ye uygulanmıştır. Harf sayısı 18’dir. Bunlardan üçü ünlü, 15’i ünsüzdür. Sağdan sola doğru yazılır. Z hariç tüm harfler bitiştirilir. Uygurlar Çin hint ve İran kültürlerinin etkisinde kalmış ve çok renkli bir kültür geliştirmişlerdir. Kağıdı ve matbaayı ilk kullanan Türk kavmidir. Bilinen en eski metinler 9. yy.’a aittir. Uygur Alfabesi kalıcı olmiuş, Uygur Devleti’nin yıkılmasından sonra da kullanılmıştır. Türkler’in müslüman olmalarından sonra Arap alfabesini almalarına rağmen Türkistan ve Kırım’daki Türk devletlerinde Uygur alfabesi kullanılmaya devam etmiştir.
    Timur İmparatorluğu ve kollarında bu alfabe kullanılıyordu.
    Ebu Said Mirza’nın 1468’de Uzun Hasan’a gönderdiği mektup Uygur alfabesiyle yazılmıştı.
    Osmanlı sarayında da Uygurca bilen katipler vardı. Örneğin Fatih’in Otlukbeli Savaşı’ndan sonra Özbek Hanı’na gönderdiği zafername Uygur alfabesiyle yazılmıştı.
    Uygur alfabesi 18. yy.’a kadar kullanılmış sonra tamamen unutulmuştur

  11. burcu kaya yorum tarihi 6 Nisan, 2010 13:59

    ay çok güzel ya bunu çok aradım açıyorum başka başka şeyler çıkiyor ya en sonunda buldum bişi sorcam siz nasi yapiniz ve buluyorsunuz bu bilgileri ve bilgisayarın içindeki bilgileri biz yazınca siz mi açiniz ya :)

  12. ayça yorum tarihi 30 Nisan, 2010 18:16

    Sitenizi çok beğendim.Her konu hakkında bilgi var.Hemen hemen…

  13. yaşar yorum tarihi 9 Haziran, 2010 13:32

    toharlar okuduklarıma göre türk deyildir toharlar yü-ci’lerin ta kendisidir.

  14. vedat yorum tarihi 28 Haziran, 2010 18:26

    ön-toharlar ataları Uygurlardır.

  15. ipeq yorum tarihi 6 Ağustos, 2010 13:06

    çok bebendim siteyi işe yarar bilgiler mevcut…

  16. can yorum tarihi 13 Ekim, 2010 11:52

    lugat maşallah :) elinize emegnize saglık site cok güzel…

  17. MUSTİ yorum tarihi 12 Nisan, 2011 18:46

    har bim guzel

  18. batuhan yorum tarihi 20 Aralık, 2011 16:27

    çok faydalandım

  19. T yorum tarihi 2 Eylül, 2013 23:03

    [...] koyuyordu.

Yorum yap




− 2 = 1